Ο Ιούλιος Έβολα χαρακτηρίζει τον σύγχρονο εθνικισμό ως μια ημιτελή, αναχρονιστική και εν δυνάμει επικίνδυνη ιδεολογία, η οποία ανήκει στον πυρήνα της παρακμής του μοντέρνου κόσμου. Αν και αναγνώριζε ότι μπορεί να λειτουργήσει ως ένα προσωρινό ανάχωμα ενάντια στον κομμουνισμό ή τον άκρατο φιλελευθερισμό, θεωρούσε ότι στερείται πραγματικού πνευματικού βάθους. Η κριτική του Έβολα για τον εθνικισμό επικεντρώνεται στα εξής σημεία:
α)Διότι είναι προϊόν της Νεωτερικότητας και της Γαλλικής Επανάστασης , δηλαδή ο εθνικισμός δεν είναι μια παραδοσιακή αξία, αλλά μια σύγχρονη επινόηση που γεννήθηκε από την ισοπεδωτική λογική της Γαλλικής Επανάστασης , είναι μαζικός και εξισωτικός χαρακτήρας (Κολεκτιβισμός).
β) Αντί για μια οργανική ιεραρχία με επικεφαλής μια πνευματική αριστοκρατία, ο εθνικισμός βασίζεται στη «μάζα». Μεταφέρει την εξουσία από το φυσικό Δίκαιο και την αριστοκρατία της φυλής των ηγετών στον «λαό», κάτι που η Ιεραρχία ενος κράτους που θέλει να βασιστεί στα ηγετικά φυλετικά στοιχεία έρχεται σε σύγκρουση με την υποβάθμιση και μορφή συλλογικού εγωισμού.
γ) Το αίμα δεν ορίζεται από το εθνος ή το έδαφος, αλλά από μια κοινή «εσωτερική μορφή» και μια ανώτερη πολιτική/πνευματική ιδέα που είναι προϋπάρχουσα, όπως η φυσική μορφή της Προσωπικότητας του ηγέτη. Η φύση της Προσωπικότητας καθιστά την Φυλή, ενώ η φυλή απο συγκεκριμένες " συνθήκες αίματος ", αυτο είναι το πιο τρανο στοιχείο απόδειξης της ύπαρξης της ( της φυλής) ως πνεύμα, αλλά και του πνεύματος ως φυλή.
δ) Στην Παραδοσιακή Εποχή η εξουσία ανήκε στην πνευματική και πολεμική κάστα, ηγεσία και στη συνέχεια στους ευγενείς πολεμιστές (Αριστοκρατία). Η Μοντέρνα Εποχή (Αστική & Μαζική) ο εθνικισμός εμφανίζεται όταν η εξουσία περνά στην τρίτη κάστα (στους αστούς και τους εμπόρους) και τελικά στην τέταρτη κάστα (στις μάζες). Είναι ενα ιδεολογικό όχημα με το οποίο η μάζα αντικατέστησε την αριστοκρατία. Είναι το προηγούμενο στάδιο πριν τον απόλυτο υλισμό του κομμουνισμού.
Ο ενικισμός ισοπεδώνει τις εσωτερικές ποιοτικές διαφορές των ανθρώπων. Τους ενώνει οριζόντια, απλώς και μόνο επειδή έτυχε να γεννηθούν στα ίδια γεωγραφικά σύνορα ή να μιλούν την ίδια γλώσσα.
ε) Εμφανίζει το έθνος-κράτος ως ένα «αποκεφαλισμένο σώμα» (χωρίς πνευματική κορυφή) και τον εθνικισμό ως έναν «συλλογικό εγωισμό της μάζας». Ένα παράδειγμα είναι το αποτέλεσμα αυτής της υπερβολής στις πόλεις-κράτη του Ελληνισμού, όπου αυτό οδήγησε στην τελική καταστροφή τους από τους Μακεδόνες και έπειτα οριστικά από την Ρώμη και το Βυζάντιο. Επίσης αξίζει να σημειωθεί ότι , ανώτερη «φυλή» , είναι η «φυλή του πνεύματος». Ένας άνθρωπος ανήκει σε έναν πολιτισμό αν μοιράζεται την ίδια εσωτερική στάση, το ίδιο στυλ ζωής και την ίδια πνευματική αξιοπρέπεια, και όχι απλώς λόγω της καταγωγής του. Εδώ η θετική πλευρά του εθνικισμού μπορεί να λειτουργήσει ως εξής. Στην παραβολή του διαχωρισμού που γίνεται ανάμεσα στα έθνη κράτη, μπορεί να λειτουργήσει εάν μέσα σε αυτό τον διαχωρισμό, επιλέξει με έναν επιπλέον υγιη διαχωρισμό τους ικανούς για να δημιουργηθει μια κάστα ηγετών ( όπως είδαμε να σημειώνεται στις πολιτείες του ΙΙΙ Reich και την φασιστική Ιταλία , αλλά οπως προτείνει και ο Πλατων στην Πολιτεία).
στ) Ισοπεδώνει την Ιεραρχία (Εξισωτισμός) , ο εθνικισμός εισάγει την ιδέα ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι επειδή ανήκουν στο ίδιο έθνος. Καταργεί τις ποιοτικές, πνευματικές διακρίσεις μεταξύ των ανθρώπων. Ο κομμουνισμός απλώς παίρνει αυτή την ισότητα και την επεκτείνει στο οικονομικό επίπεδο (κατάργηση των τάξεων). Μετατρέπει τους μοναδικούς, οργανικούς ανθρώπους σε μια ενιαία, άμορφη μάζα («το Έθνος», «ο Λαός»). Όταν ο άνθρωπος συνηθίσει να σκέφτεται ως μέρος μιας τυφλής μάζας, είναι εξαιρετικά εύκολο για τον κομμουνισμό να αντικαταστήσει τη λέξη «Έθνος» με τη λέξη «Προλεταριάτο» ή «Τάξη». Ο εθνικισμός και ο κομμουνισμός δεν είναι αντίθετα άκρα, αλλά συνένοχοι στην ίδια πορεία παρακμής. Ο εθνικισμός είναι ο «προθάλαμος». Είναι το στάδιο που ρευστοποιεί την Παράδοση του Εθνους καιντης Φυλής, καταστρέφει τις κάστες και μαζοποιεί τους ανθρώπους, αφήνοντάς τους ανυπεράσπιστους μπροστά στον απόλυτο, οικονομικό υλισμό που αντιπροσωπεύει ο κομμουνισμός.
Υ.σ. Όλοι οι λαοί που έχουν αφετηρία τους την κάθοδο από τον Βορρά, δημιουργώντας τους πολιτιστικούς προσανατολισμούς της αρχαιότητας ( από την μακρινή Ινδία , την Περσία, το αρχαίο Ιράν, Έλληνες, Ρωμαίοι κλπ ) αναγνώρισαν την συγγένεια τους από την Κάστα τους , η οποία ξεκινούσε πάντα από την ευγενείς φυλετική τους καταγωγή. Μόνο οι ελεύθεροι Αθηναίοι θεωρούνταν μεταξύ τους Έθνος, όχι όλοι όσοι κατοικούσαν στις περιοχές που ζούσαν δημιουργώντας , όπως οι Μακεδόνες, οι Σπαρτιάτες , οπως ακριβώς οι αρχαιοι Πέρσες, οι Ινδοί...
Ο ορισμός του Έλληνος , το " «αὖτις δὲ τὸ Ἑλληνικόν» του Ηροδότου , αυτό ακριβώς ερμηνεύει , δηλαδή :
• «Ὅμαιμόν τε»: Το κοινό αίμα, δηλαδή η κοινή καταγωγή και η φυλετική συγγένεια.
• «Καὶ ὁμόγλωσσον»: Η κοινή γλώσσα.
• «Καὶ θεῶν ἱδρύματά τε κοινὰ καὶ θυσίαι»: Η κοινή θρησκεία, οι κοινοί ναοί, τα ιερά και οι λατρευτικές θυσίες.
• «Καὶ ἤθεα ὁμότροπα»: Τα κοινά ήθη, τα έθιμα και ο ίδιος τρόπος ζωής.